Kalorifer tesisatı kapalı bir devredir; içindeki su teorik olarak hiç değişmez. Ama pratikte o su, yıllar boyunca çelik radyatör gövdesi, bakır boru, alüminyum eşanjör ve pirinç vana gibi birbirinden farklı metallerle temas eder. Bu temasın sonucu manyetit dediğimiz siyah demir oksit çamurudur. Elinize bulaştığında kurşun kalem tozu gibi parlar, mıknatısa yapışır ve suda asılı kalır. Tesisatı bitiren şey de zaten bu çamurdur.
Sahada en çok duyduğum cümle şu: "Kombi yeni ama ev ısınmıyor." Kombi çoğu zaman suçlu değildir. Kombiyi değiştirip aynı kirli tesisata bağlayan kullanıcı, iki sezon sonra aynı şikâyetle karşımıza gelir. Çünkü sorun cihazda değil, radyatörlerin dibinde biriken ve pompanın taşıyamadığı çamur tabakasındadır.
Aşağıda tortu ve çamurun nereden geldiğini, tesisatın kirlendiğini nasıl anlayacağınızı, profesyonel kimyasal flushing sürecinin nasıl işlediğini, kendi başınıza güvenle yapabileceğiniz kontrolleri, manyetik filtre seçimini ve temizlik sonrası inhibitör uygulamasını sırayla anlatıyorum. Yapılmaması gerekenleri de ayrı bir başlıkta topladım; çünkü bu işte yanlış kimyasal, yanlış basınç veya yanlış sırayla yapılan bir işlem tesisata temizlikten daha çok zarar verir.
Kalorifer tesisatında tortu ve çamur nasıl oluşur?
Kapalı devrede oksijen bittiği anda korozyon durur; teoride öyledir. Ancak gerçek tesisatlarda oksijen sürekli içeri sızar. Bunun üç ana kapısı vardır: otomatik hava purjörünün contası, genleşme tankının yorulmuş membranı ve oksijen bariyeri olmayan eski pimaş borular. Her sızan oksijen molekülü, çelik radyatörün iç yüzeyinden bir miktar demiri alıp suya karıştırır.
Suya karışan demir, tesisat suyunun ortalama 60-75 santigrat derece sıcaklığında manyetit haline dönüşür. Bu madde toz kadar incedir, mikron mertebesindedir ve gözle bakıldığında su sadece koyu gri görünür. Radyatörün alt kolektöründe akış hızı düştüğü için çöker, zamanla çamur tabakası oluşturur. Yirmi yaşını geçmiş bir dairede tek bir panel radyatörden avuç avuç kuru çamur çıkması olağandır; miktar tesisatın yaşına ve su takviyesi sıklığına göre değişir.
Kireç, tortu ve çamur aynı şey değildir
Kireç, kalsiyum karbonattır; beyaz-bej renklidir ve ağırlıklı olarak kombinin kullanma suyu eşanjöründe, yani sıcak su tarafında birikir. Tesisat çamuru ise siyahtır, demir kaynaklıdır ve kalorifer tarafındadır. İkisini karıştırmak, yanlış kimyasal seçmeye yol açar. Kireç sökücü asit tesisat çamurunu iyi çözmez; çamur dispersanı da kireci sökmez. Sahada bu ayrımı yapmanın en pratik yolu renktir: purjörden gelen sıvı siyahsa demir, beyaz bulanıksa kireç tarafındasınız.
Kaynak artıkları ve montaj kalıntıları
Yeni tesisatlarda bile ilk sezonda çamur çıkabilir. Boru keserken oluşan çapaklar, kaynak curufu, kenevir lifi, teflon parçaları ve montajda kalan talaş suyla birlikte dolaşır. Bu katı parçacıklar pompa rotoruna oturur, vana yuvasında sıkışır, termostatik vananın iğnesini bloke eder. Termostatik başlığı sökülüp iğnesi elle bastırıldığında geri gelmiyorsa, çoğu zaman altında oturmuş montaj artığı vardır. Bu yüzden yeni tesisatta devreye alma öncesi bir kez temiz suyla yıkama yapmak, ileride yapılacak kimyasal temizlikten daha ucuza gelir.
Farklı metallerin bir arada olması
Alüminyum eşanjörlü kombi, çelik radyatör, bakır boru ve pirinç rekor aynı devrede olduğunda galvanik çift oluşur. Elektrokimyasal olarak zayıf olan metal kendini feda eder. Alüminyum eşanjörlerde bu durum, eşanjör kanallarının içten aşınıp incelmesi ve sonunda delinmesiyle sonuçlanır. İnhibitör kullanımının asıl amacı da bu galvanik etkiyi baskılamaktır.
Çamurun tesisata verdiği zincirleme zarar
Çamur yalnızca ısıyı kesmez. Askıdaki manyetit aşındırıcıdır; pompa milinin yatağını, üç yollu vananın oturma yüzeyini ve kolektör küresel vanalarının contasını zamanla törpüler. Radyatör dibinde çöken tabaka ise oksijensiz bir bölge yaratır ve o noktada çukurcuk korozyonu başlar. Panel radyatörlerde sızıntının neredeyse her zaman alt kenardan başlamasının nedeni budur. Yani temizliği geciktirmek, ileride yalnız temizlik değil, parça değişimi masrafı da doğurur.
Tesisatın kirlendiğini gösteren belirtiler
Kullanıcı çoğu zaman "petekler ısınmıyor" der ama teknisyen için asıl bilgi, peteğin neresinin ısınmadığındadır. Sıcaklık dağılımı bize tıkanıklığın yerini neredeyse birebir söyler. Bu yüzden servis çağırmadan önce evin bütün peteklerini elle gezmek ve hangi bölgenin soğuk kaldığını not etmek, teşhis süresini belirgin biçimde kısaltır.
Altı sıcak, üstü soğuk petek
Klasik çamur tablosudur. Radyatörün alt kanallarında biriken çamur suyu yukarı çıkmaya zorlar ama debi düştüğü için üst kolektöre yeterli su ulaşmaz. Elinizi peteğin altına ve üstüne koyduğunuzda 20 santigrat dereceden fazla fark hissediyorsanız tesisat çamurludur. Bu durum genelde birden fazla petekte aynı anda görülür.
Üstü sıcak, altı soğuk petek
Bu tam tersidir ve genellikle hava demektir, çamur değil. Peteğin üst köşesindeki purjörden hava alındığında birkaç dakikada düzelir. Hava alındığı halde alt kısım hâlâ soğuk kalıyorsa, alt kolektörde katılaşmış tortu veya kapalı kalmış bir dönüş vanası vardır.
Ortadan soğuk, iki kenarı sıcak petek
Panel radyatörün orta dikey kanallarının tıkandığını gösterir. Genellikle en uzun süredir hiç sökülmemiş, tek borulu eski sistemlerde görülür ve tek başına yıkamayla açılması zordur.
Yalnızca son petek soğuksa
Bütün evde peteklerin ısınıp yalnız kolonun sonundaki tek peteğin soğuk kalması çoğu zaman çamurdan değil, denge sorunundan gelir. Kombiye yakın petekler suyu kapar, uzaktaki aç kalır. Önce yakın peteklerin dönüş ayar vanalarını birer tur kısıp sonucu izlemek gerekir. Bu ayar sonuç vermiyorsa artık o hatta tıkanma aranır.
Cihaz tarafındaki belirtiler
Kombide kısa aralıklarla yanıp sönme, yani takılma davranışı çamurun ilk habercisidir. Eşanjör kanalları daraldıkça su hızlanır, çıkış sıcaklığı hızla yükselir, cihaz kapanır, soğuyunca yeniden yanar. Bir başka işaret pompadan gelen uğultu ve hışırtı sesidir; pompa rotoruna oturmuş manyetit rotoru dengesiz döndürür. Sık basınç düşmesi de dolaylı bir belirtidir, çünkü korozyon aynı zamanda küçük pinhole sızıntılar açar. Gidiş ve dönüş boruları arasındaki sıcaklık farkının aşırı açılması da aynı tabloyu işaret eder; sağlıklı bir dairede bu fark kabaca 10-20 santigrat derece bandındadır, cihaz ve ayarlara göre değişir.
Basit bir doğrulama testi
Bir radyatörün alt purjör tapasını yarım tur gevşetip küçük bir cam kavanoza birkaç santilitre su alın. Tesisatın soğumasını beklemeden bunu yapmayın; sıcak su haşlar. Su berrak sarı ise tesisat iyidir. Bulanık gri veya siyah geliyorsa, kavanozun dışına bir buzdolabı mıknatısı tutun. Parçacıklar mıknatısın olduğu tarafa toplanıyorsa elinizdeki manyetittir ve tesisat temizliği gerekir. Toplanma olmuyor ama su yine bulanıksa, kaynağı büyük olasılıkla kum, conta artığı veya kireçtir.
Kimyasal flushing süreci adım adım nasıl işler?
Profesyonel temizliğin kalbi, tesisatı normal çalışma yönünün dışında, yüksek debili ve yön değiştirebilen bir sirkülasyon pompasıyla yıkamaktır. Buna power flushing denir. Kombinin kendi pompası bu iş için yeterli değildir; debisi düşüktür ve çamuru askıda tutamaz.
Hazırlık ve devre analizi
Önce tesisat şeması çıkarılır. Kolon sayısı, radyatör adedi, kollektörlü mü tek borulu mu olduğu belirlenir. Kombi devreden ayrılır; makine gidiş ve dönüş hattına doğrudan bağlanır. Cihazın eşanjöründen kimyasal geçirilmesi istenmiyorsa, kombi bypass edilerek sadece tesisat yıkanır. Bu ayrım özellikle paslanmaz veya alüminyum eşanjörlü cihazlarda önem taşır. Bu aşamada radyatör altlarında pas izi, nemli boya kabarması veya damlama olup olmadığına da bakılır; sızdırma emaresi olan bir peteği yüksek debiyle zorlamak, iş sırasında su basmasına yol açabilir.
Ön yıkama
Kimyasal atılmadan önce temiz suyla, yön değiştirmeli olarak 15-20 dakika sirkülasyon yapılır. Gevşek duran kaba kirin bir kısmı bu aşamada çıkar. Makinenin filtre sepeti bu aşamada bir kez boşaltılır. Çıkan suyun renginin ne kadar hızlı koyulaştığı, sonraki adımda ne kadar kimyasal ve ne kadar süre gerektiğinin ilk göstergesidir.
Kimyasal dolaşım
Tesisat hacmine göre dispersan esaslı temizleyici eklenir. Ölçü, üretici talimatına bağlıdır; kabaca 100 litre devre suyu için 1 litre ürün gibi bir oran yaygındır, ancak ürüne göre değişir ve etiket esas alınır. Kimyasal 40-50 santigrat derece civarında ılık suyla dolaştırılır. Kaynatmaya yaklaşmak conta ve o-ringlere zarar verir. Dolaşım süresi kirlilik derecesine göre 1 ila 4 saat arasında değişir.
Tek tek radyatör vurma
Bu aşama işin ustalık kısmıdır. Her radyatör sırayla izole edilir, diğerleri kapatılır ve tüm debi tek peteğe yönlendirilir. Panelin alt kısmına lastik tokmakla hafifçe vurularak çöken çamur askıya kaldırılır. Metal çekiç kesinlikle kullanılmaz; panel göçer, boya çatlar. Vurma sırasında peteğin dönüş hattından gelen suyun rengi izlenir; su berraklaşana kadar aynı petekte kalınır.
Nötrleştirme ve durulama
Kimyasal boşaltıldıktan sonra tesisata nötrleştirici verilir ve çıkan suyun pH değeri ölçülür. Ölçüm 7 ile 8 aralığına oturana kadar temiz suyla durulama sürdürülür. Kimyasal kalıntısı bırakmak, sonraki sezonda conta şişmesi ve yeni korozyon demektir. İş, inhibitör dozlaması ve tesisatın doğru basınçta doldurulmasıyla kapanır.
İşin doğru bittiğini nasıl anlarsınız?
Teslimde üç şey görülmelidir: makinenin son turunda çıkan suyun gözle berrak olması, ölçülen pH değerinin nötr banda oturması ve bütün peteklerin alt-üst sıcaklık farkının birkaç dereceye inmesi. Kombi basıncı soğukken 1,2-1,5 bar aralığında bırakılmalı, ısındığında 2,5 barı aşmamalıdır. Bu üç kontrol yapılmadan iş tamamlanmış sayılmaz.
Ev kullanıcısının güvenle yapabileceği adımlar
Kimyasal flushing bir ev işi değildir; ama tesisatın durumunu iyileştiren ve teknisyenin işini kolaylaştıran birkaç şeyi kendiniz güvenle yapabilirsiniz.
Doğru sırayla hava alma
Kombiyi kapatın ve pompanın durması için en az 20 dakika bekleyin. Beklemezseniz askıdaki çamur yeniden çöker, hava da tam çıkmaz. Kombiye en yakın petekten başlayıp en uzağa doğru ilerleyin. Her peteğin üst köşesindeki purjörü çeyrek tur açın, tıslama bitip düzgün su gelince kapatın. Altına bir bez ve kap koymayı unutmayın; tesisat suyu siyahtır ve halıdan çıkmaz. Sonra kombideki basıncı kontrol edip 1,2-1,5 bar aralığına tamamlayın.
Vana açıklıklarını kontrol etmek
Radyatörün dönüş tarafındaki kör tapalı ayar vanası çoğu evde montajdan beri hiç ayarlanmamıştır. Kombiye en yakın petek fazla su çeker, en uzak petek aç kalır. Yakın petekleri bir tur kısıp uzak petekleri tam açmak, dengeyi belirgin biçimde düzeltir. Bu ayarı yaparken hiçbir vanayı tamamen kapatmayın ve her seferinde tek bir peteği değiştirip sonucu bir gün izleyin.
Manyetik filtreyi boşaltmak
Tesisatınızda dönüş hattında manyetik filtre varsa, sezon başında ve ortasında boşaltılması gerekir. Kombiyi kapatın, tesisatın soğumasını bekleyin, filtrenin altındaki tahliye vanasına kısa bir hortum takın, kovaya doğru açın. Filtrenin mıknatıs çubuğunu çıkarıp bezle silin ve yerine takın. Bu işlem beş dakika sürer ve tesisatın ömrüne doğrudan katkı yapar.
Basınç ve genleşme tankı takibi
Haftada bir manometreye bakın. Basınç sürekli düşüyorsa sızıntı, ısınınca 2,5 barın üstüne fırlıyorsa genleşme tankı sorunu vardır. Yorulmuş tank, tesisata sürekli taze su takviyesi yapılmasına yol açar; her taze su yeni oksijen ve yeni kireç demektir. Çamur oluşumunu hızlandıran en sinsi neden budur.
Petek yüzeyi ve arkası
Panel radyatörün arka kanatları arasında biriken toz, ısı aktarımını sessizce düşürür. Sezon başında peteğin üst ızgarasını kaldırıp aralara ince uçlu bir süpürge ucu veya uzun tüylü fırça geçirmek işe yarar. Ayrıca peteğin önüne konan geniş koltuk ve yere kadar inen kalın perde, ısınan havanın odaya yayılmasını engeller. Bu iki basit düzeltme, çamurla ilgili olmasa da "petek ısıtmıyor" şikâyetinin bir bölümünü doğrudan çözer.
Yapmamanız gereken kısım
Kimyasal satın alıp kendi başınıza tesisata dökmeyin. Doğru ürünü, doğru dozu ve en önemlisi nötrleştirme aşamasını atlarsanız tesisatın içini asit kalıntısıyla baş başa bırakırsınız. Kimyasal atılan bir tesisat mutlaka pompalı makineyle boşaltılıp durulanmalıdır.
Temizlik yöntemlerinin karşılaştırması
Piyasada birbirinden çok farklı işler aynı adla anılıyor. Aşağıdaki tablo, hangi yöntemin gerçekte ne yaptığını ve neyi çözmediğini gösteriyor.
| Yöntem | Nasıl uygulanır | Çözdüğü sorun | Sınırı | Ortalama süre |
|---|---|---|---|---|
| Şebeke basınçlı su ile yıkama | Musluk suyu radyatöre verilip gidere boşaltılır | Gevşek kaba çamur | Yapışmış manyetiti sökmez, tesisatı oksijenle doldurur | 1-2 saat |
| Sökülerek radyatör yıkama | Petek sökülür, hortumla içi durulanır | Tek peteğin alt kolektörü | Boru hattı ve kombi tarafı kirli kalır | Petek başına 30 dakika |
| Sirkülasyon pompalı kimyasal flushing | Yön değiştirmeli makine ile dispersan dolaştırılır | Tüm devredeki manyetit ve tortu | Delinmiş peteği kurtarmaz | 4-8 saat |
| Kombi eşanjörü ayrı temizliği | Eşanjör devreden ayrılıp ayrı pompayla yıkanır | Kullanma suyu tarafındaki kireç | Kalorifer devresini temizlemez | 1-2 saat |
| Manyetik filtre takılması | Dönüş hattına, kombi girişine monte edilir | Yeni oluşan çamurun tutulması | Mevcut kiri temizlemez, koruyucudur | 1 saat |
| İnhibitör dozlaması | Temiz devreye ölçülü şekilde eklenir | Korozyonun yeniden başlaması | Kirli devreye atılırsa etkisiz kalır | 20 dakika |
Tablodan çıkan sonuç şudur: tek başına hiçbir satır işi bitirmez. Doğru sıralama, kimyasal flushing ile mevcut kiri almak, ardından manyetik filtre ile yeni kiri yakalamak ve inhibitör ile kirin üretimini baştan yavaşlatmaktır. Yalnızca filtre takmak, musluğu kapatmadan yeri paspaslamaya benzer.
Petek sayısı 8-10 civarında olan standart bir dairede tam süreç bir iş gününü doldurur. Villa ve dubleks gibi iki kolonlu sistemlerde iki güne yayılması normaldir; devrenin her kolonu ayrı ayrı yıkanmalıdır. Radyatörleri tek tek sökerek yıkama yöntemi ise ancak tesisat borularının yeni, peteklerin eski olduğu özel durumlarda mantıklıdır; aksi halde boruda kalan çamur birkaç hafta içinde temizlenmiş peteği yeniden doldurur.
Manyetik filtre: seçim, montaj yeri ve bakımı
Manyetik filtre, içinden geçen suyu güçlü bir neodyum mıknatıs çubuğunun etrafında dolaştırarak demir esaslı parçacıkları tutar. Yanında bulunan hazne ise mıknatısa yapışmayan kum taneciği ve conta artığı gibi katıları çökeltir. İyi bir filtre bu iki işi birlikte yapar.
Montaj yeri kritiktir
Filtre daima dönüş hattına, kombiye girmeden hemen önce takılır. Amaç, tesisattan gelen kirin cihaza ulaşmadan yakalanmasıdır. Gidiş hattına takmak işe yaramaz, çünkü kir zaten eşanjörden geçmiş olur. Filtrenin altında tahliye vanası için yeterli boşluk bırakılmalıdır; aksi halde kova sığmaz ve boşaltma işlemi yapılamaz. Filtrenin iki yanına birer küresel vana konması da şarttır; vanasız montajda her bakımda tesisatın suyunu boşaltmak gerekir.
Bağlantı ölçüsü ve debi
Daire tipi kombilerde 3/4 inç bağlantılı modeller yaygındır; doğru ölçü tesisatın boru çapına göre belirlenir. Boru çapını daraltan bir filtre, pompanın basma yüksekliğini düşürüp uzak petekleri soğuk bırakabilir. Kat kaloriferi ve yüksek debili sistemlerde 1 inç modeller tercih edilir. Gövdenin şeffaf veya sökülebilir olması, kirlilik takibini kolaylaştırır.
Filtre bakım aralığı
Temizlik sonrası ilk sezonda filtre iki ayda bir boşaltılmalıdır; çünkü tesisatın duvarlarından kopan kalıntılar hâlâ dolaşımdadır. İkinci sezondan itibaren yılda bir kez, sezon başında yapılan boşaltma çoğu dairede yeterli olur. Filtreden çıkan çamurun rengi ve miktarı, tesisatın gidişatı hakkında en dürüst göstergedir. Her boşaltmada avuç dolusu siyah çamur geliyorsa devrede hâlâ oksijen kaçağı var demektir.
Yaygın bir hata
Filtre takıldıktan sonra hiç açılmaması en sık gördüğüm durumdur. Dolmuş filtre bir noktadan sonra kir tutmayı bırakır, üstelik akışa direnç göstermeye başlar. Filtre bakımsız kaldığında koruma değil, ek bir darboğaz haline gelir. Kapağını açarken mutlaka kombiyi kapatın, giriş ve çıkış küresel vanalarını kapatın ve gövdedeki basıncı tahliye vanasından boşaltın. Mıknatıs çubuğunu silerken çamuru lavaboya değil, kovaya alın; kuruyunca sifonda sert bir tabaka yapar.
Temizlik sonrası inhibitör ve su şartlandırma
Flushing biten tesisat, tertemiz metal yüzeyle taze su içindeki oksijene açık haldedir. Bu yüzden temizlikten sonraki ilk gün, korozyonun en hızlı başlayabileceği zamandır. İnhibitör tam olarak bu boşluğu kapatmak için kullanılır.
İnhibitör ne yapar?
İçindeki molibdat, silikat ve azol türü bileşikler metal yüzeyde çok ince bir koruyucu film oluşturur; bileşim markaya göre değişir. Bu film, oksijenin demirle ve galvanik çiftlerin birbiriyle reaksiyonunu yavaşlatır. Ayrıca kalsiyumun sert kabuk yerine askıda kalmasını sağlayarak kireçlenmeyi geciktirir.
Doz ve uygulama
Doz, tesisat hacmine göre belirlenir. Yaygın oran 100 litre devre suyu için 1 litre inhibitördür; kesin değer ürün etiketinde yazar. Standart bir dairede 10 panel radyatör ve boru hattı toplamı kabaca 80-120 litre eder, petek boyutlarına göre değişir. Ürün ya dozaj pompasıyla dönüş hattından basılır ya da bir radyatörün purjör ağzından şişe adaptörüyle verilir. Verildikten sonra kombi en az 30 dakika ısıtma modunda çalıştırılarak devrede homojen dağılması sağlanır.
Konsantrasyonun takibi
İnhibitör tüketilen bir maddedir. Her su takviyesi konsantrasyonu seyreltir. Tesisatta sık su ekleniyorsa, bir sezon sonunda koruma neredeyse sıfırlanmış olabilir. Yıllık bakımda test çubuğuyla ölçüm yapılmalı, gerekiyorsa takviye dozu verilmelidir.
Antifriz kullanan sistemler
Kışın boş kalan yazlıklarda glikol esaslı antifriz kullanılıyorsa, ayrıca inhibitör atılmaz. Isıtma sistemleri için üretilmiş glikol ürünleri kendi koruyucu paketini içerir. Otomobil antifrizi tesisata kesinlikle konulmaz; içindeki katkılar pompa salmastrasını ve contaları bozar, üstelik ısı transferini belirgin biçimde düşürür.
Dolum suyunun kalitesi
Orta sertlikte şebeke suyu olan yerlerde doğrudan musluk suyuyla dolum yapılabilir. Sertliği yüksek bölgelerde ise dolum hattına takılan basit bir yumuşatma kartuşu, hem eşanjörün hem de tesisatın ömrünü uzatır. Amaç, devreye giren her litre suyun mümkün olduğunca az mineral ve az oksijen taşımasıdır. Dolum yaparken suyu yavaş vermek de işe yarar; hızlı dolum devrede hava cebi bırakır ve bu hava cebi doğrudan yeni korozyon kaynağıdır.
Marka ve model farkları temizlikte neyi değiştirir?
Kombi markası değişse de tesisat çamuru aynıdır; ama cihazın eşanjör yapısı, kimyasalın nereye kadar gönderileceğini belirler. Marka adlarını burada yalnızca teknik farkı anlatmak için kullanıyorum; her serinin malzemesi modele göre değişir, kesin bilgi cihazın kendi teknik kitapçığındadır.
Alüminyum döküm eşanjörlü cihazlar
Vaillant, Buderus ve Bosch'un yoğuşmalı serilerinde ana eşanjör çoğunlukla alüminyum silisyum alaşımıdır. Alüminyum, güçlü asidik temizleyicilere karşı çelikten çok daha hassastır. Bu cihazlarda kimyasal flushing yapılırken kombi devreden ayrılır, kimyasal yalnızca tesisatta dolaştırılır. Ayrıca inhibitörün alüminyum uyumlu olması, yani yüksek pH'a çıkmayan tipte olması gerekir.
Paslanmaz çelik eşanjörlü cihazlar
Baymak, Demirdöküm, Viessmann ve ECA'nın bazı yoğuşmalı modellerinde paslanmaz eşanjör bulunur. Kimyasala toleransı daha yüksektir ancak kanal kesitleri dardır. Bu cihazlarda çamurun neden olduğu tıkanma daha erken hissedilir ve manyetik filtre neredeyse zorunludur.
Bakır eşanjörlü konvansiyonel kombiler
Eski nesil bacalı cihazlarda bakır eşanjör yaygındır. Bakır asidik ortamda çözünür ve çözünen bakır iyonu, tesisattaki alüminyum parçaların üzerinde çukurcuk korozyonu başlatır. Bu yüzden bakırlı sistemlerde asit yerine nötr dispersan tercih edilir.
Radyatör tipine göre değişenler
Panel radyatörlerin iç hacmi küçüktür, dikey kanalları dardır; çamurdan en çabuk etkilenen tip budur. Dilimli döküm radyatörlerde hacim büyüktür, çamur daha fazla birikir ama debi düşüşü geç hissedilir. Alüminyum dilimli radyatörlerde ise galvanik risk yüksektir; bu sistemlerde inhibitörü atlamak, birkaç sezon içinde dilim dibinde delinmeye kadar gidebilir. Havlupanlar da kolay tıkanır; ince yatay boruları çamuru çabuk tutar ve genellikle en son ısınan eleman olurlar.
Yerden ısıtma bulunan sistemler
Yerden ısıtma boruları uzun ve kılcaldır; içlerindeki çamur birikimi debiyi ciddi biçimde düşürür. Bu sistemlerde kollektör üzerinden devre devre yıkama yapılır, hepsi birden yıkanmaz. Oksijen bariyersiz boru döşenmiş eski uygulamalarda, tesisatın plaka eşanjörle ayrılması ve iki devrenin birbirinden bağımsız çalıştırılması kalıcı çözümdür. Yıkama sırasında kollektördeki debimetre kapaklarının konumu not edilmeli, iş bitince aynı ayara dönülmelidir; yoksa odalar arası denge bozulur.
Tesisat temizliğinde sık yapılan hatalar
Sahada, temizlikten sonra kötüleşen tesisatların neredeyse tamamı aşağıdaki hatalardan birine dayanıyor.
Tesisatı boşaltıp musluk suyuyla doldurup bırakmak
Kirli suyu atıp yerine temiz su koymak temizlik değildir. Radyatörlerin dibindeki çamur zaten çökmüştür, suyla birlikte gitmez. Üstelik yeni doldurulan su tesisata bol miktarda çözünmüş oksijen taşır ve korozyon süreci baştan hızlanır. Gereksiz su değişimi, yapılabilecek en zararsız görünen zararlı iştir.
Tuz ruhu ve bilinmeyen asit kullanmak
Kalorifer tesisatına hidroklorik asit dökülen evler gördüm. Petek boyası içten kabarır, contalar sertleşir, pompa gövdesi aşınır ve birkaç ay sonra tesisat pinhole delikleriyle delik deşik olur. Isıtma sistemleri için formüle edilmemiş hiçbir kimyasal bu devreye girmemelidir.
Nötrleştirmeyi atlamak
Kimyasal dolaştırıldıktan sonra sadece boşaltıp doldurmak yetmez. Devrede kalan asidik kalıntı düşük konsantrasyonda bile aylarca çalışmaya devam eder. pH ölçümü yapılmadan iş bitirilmez.
Peteklere metal çekiçle vurmak
Çamuru askıya kaldırmak için darbe gerekir ama bu darbe kontrollü olmalıdır. Sert metal darbesi panel radyatörün nokta kaynaklarını ayırır. Petek ilk anda sağlam görünür, sezon ortasında sızdırmaya başlar.
Filtreyi gidiş hattına takmak
Sık rastlanan bir montaj hatasıdır. Kir cihazdan geçtikten sonra tutulursa eşanjör korunmamış olur. Filtre üzerindeki akış yönü oku, montajda mutlaka dikkate alınmalıdır.
Temizlikten sonra inhibitör atlamak
Temiz metal yüzey, korozyona en açık yüzeydir. İnhibitörsüz bırakılan bir tesisat, temizlikten önceki kirlilik seviyesine üç dört sezonda geri döner. Yapılan işin ömrünü belirleyen adım budur.
Genleşme tankını ihmal etmek
Basınç sürekli düşen tesisata her hafta su eklemek, temizliği anlamsız kılar. Tank ön basıncı kontrol edilmeden yapılan temizlik yarım kalmış iştir.
Delinmiş peteği yıkamayla kurtarmaya çalışmak
Alt kenarında pas kabarması ve nemlenme başlamış bir panel radyatör, yüksek debili yıkamada çoğu zaman su verir. Bu peteği önce değiştirip sonra tesisatı yıkamak doğru sıradır. Tersini yapmak, temizlenmiş devreye petek sökümü sırasında yeniden hava ve kir sokar.
Güvenlik, ne zaman teknik servis gerekir ve önleyici bakım
Bu iş sıcak su, basınç ve kimyasal içerir. Sınırı bilmek, işi bilmek kadar önemlidir.
Kesinlikle yapılmaması gerekenler
Tesisat sıcakken hiçbir purjör, tapa veya rekor açılmaz; yetmiş derecelik su ciddi haşlanma yapar. Kombi çalışırken filtre kapağı sökülmez. Kimyasal uygulanan bir devrenin suyu bahçeye veya toprağa dökülmez, gidere kontrollü boşaltılır. Kimyasalla çalışırken eldiven ve gözlük takılır, mekân havalandırılır. Farklı kimyasallar asla karıştırılmaz. Doğalgaz hattı, gaz valfi ve baca bağlantılarına kullanıcı tarafından dokunulmaz; bu bölüm tamamen yetkin teknik personelin alanıdır.
Servis çağırmanız gereken durumlar
Hava aldığınız halde peteklerin altı sıcak üstü soğuk kalmaya devam ediyorsa, purjörden su yerine köpüklü siyah sıvı geliyorsa, kombi ısıtmada sürekli takılıp kendini kapatıyorsa, pompadan sürtünme sesi geliyorsa, tesisat basıncı günlük olarak düşüyorsa veya radyatör altında ıslaklık ve pas izi varsa profesyonel müdahale gerekir. Yerden ısıtmalı sistemlerde tek bir oda soğuksa, o devreye özel yıkama yapılması gerekir ve bu kullanıcı işi değildir.
Temizlik sıklığı
On yaşından küçük, manyetik filtresi ve inhibitörü olan bir tesisatta kimyasal temizlik ihtiyacı ortalama yedi yılda bir gelir. Filtresiz ve inhibitörsüz sistemlerde bu süre dört beş yıla iner. Yirmi yaşını geçmiş, hiç bakım görmemiş tesisatlarda ise temizlik bir bakım değil, kurtarma işlemidir ve öncesinde petek sağlamlık kontrolü yapılması gerekir.
Sezonluk önleyici bakım listesi
- Isıtma sezonu başında tüm peteklerin havasını sırayla alın ve basıncı 1,2-1,5 bara ayarlayın.
- Manyetik filtreyi sezon başında boşaltın, çıkan çamurun miktarını not edin.
- Genleşme tankı ön basıncını yılda bir kontrol ettirin.
- Yaz aylarında tesisatı boşaltıp boş bırakmayın; su dolu tesisat daha az korozyona uğrar.
- Pompayı yaz boyunca ayda bir kez birkaç dakika çalıştırın, milin sıkışmasını önlersiniz.
- Radyatör vana ayarlarını yaparak uzak peteklere yeterli debiyi verin.
- İnhibitör seviyesini yıllık bakımda ölçtürün ve gerekiyorsa takviye ettirin.
- Purjörden aldığınız suyun rengini her sezon aynı kavanozla karşılaştırın; koyulaşma erken uyarıdır.
Tesisatınızın durumundan emin değilseniz, körlemesine kimyasal denemek yerine kirlilik tespiti yaptırmak daha ucuza gelir. Randevu ve teknik danışma için 0542 259 77 49 veya 0212 422 60 76 numaralarından ulaşabilirsiniz. Mayor bağımsız bir teknik servistir; markalardan bağımsız olarak tesisat temizliği ve bakım hizmeti verir.