Klima Soğuk Üflüyor Sıcak Üflemiyor

Isıtmada soğuk üfleme ne anlama gelir?

Klimanın soğutmada sorunsuz çalışıp ısıtmada soğuk hava vermesi, cihazın tamamen bittiği anlamına gelmez. Tersine bu tablo, sistemin büyük bölümünün ayakta olduğunu gösterir: kompresör dönüyor, fanlar çalışıyor, kart komut veriyor. Bozulan şey, aynı devrenin akış yönünü tersine çeviren mekanizma ya da bu yönü doğrulayan ölçüm zinciridir.

Split klima ısıtırken havayı bir rezistansla ısıtmaz. Dışarıdaki soğuk havadan ısı çeker ve içeriye taşır. Bunu yapabilmek için soğutucu akışkanın yönünü ters çevirir. Soğutmada iç ünite bataryası buharlaştırıcı, dış ünite bataryası yoğuşturucudur; ısıtmada roller yer değiştirir. Yani ısıtma, ek bir donanımla değil, aynı devrenin ters yönde çalıştırılmasıyla elde edilir.

Hangi boru sıcak, hangi boru soğuk olmalı

Kullanıcıların en sık yanıldığı nokta budur. İki bakır hattan kalın olanı gaz hattıdır. Soğutmada bu hat dış ünitede soğuktur, çünkü iç üniteden dönen emiş gazını taşır. Isıtmada ise dört yollu vana konum değiştirir ve kompresörün bastığı kızgın gaz doğrudan bu kalın hattan iç üniteye gider. Dolayısıyla ısıtma çalışırken kalın hattın dış ünite servis vanası ağzında sıcak olması normaldir, arıza işareti değildir.

Asıl ayırt edici gösterge dış ünitenin üflediği havadır. Isıtmada dış ünite bataryası buharlaştırıcı olarak çalıştığı için ortamdan ısı çeker; fanın önünden çıkan hava dış hava sıcaklığından belirgin biçimde daha soğuk olmalı, batarya yüzeyinde zamanla kırağı görünmelidir. Isıtma komutu verilmişken dış ünite ılık hava üflüyorsa cihaz fiilen hâlâ soğutma yapıyor demektir; iç üniteden gelen hava da gerçekten soğuktur.

İki temel senaryo

Sahada bu şikâyetle gelen cihazların neredeyse tamamı iki gruptan birine girer. Birincisinde yön hiç değişmemiştir: cihaz ısıtma modundadır ama devre soğutma konumunda kilitlidir, dış ünite ısı atar, iç ünite ısı çeker. İkincisinde yön değişmiştir ama taşınacak ısı yoktur: iç ünite bataryası ne belirgin ısınır ne soğur, çıkan hava oda sıcaklığında ılık kalır, kompresör boşuna döner.

Bu ayrımı yapmak arızanın yarısını çözer. İkinci grupta cihazı sezon boyunca nasılsa biraz üflüyor diye çalıştırmak, ısınmayan bir kışın faturasını ödemek anlamına gelir; birinci grupta ise kompresör sürekli yük altında kaldığı için sargı sıcaklığı yükselir ve tamir edilebilir bir arıza kompresör değişimine dönüşebilir.

Arıza sanılan normal davranışlar

Isıtmada soğuk hava şikâyetlerinin azımsanmayacak kısmı, cihazın tasarım gereği yaptığı şeydir. Servis çağırmadan önce bunları elemek gerekir.

Soğuk üfleme engeli ve başlangıç gecikmesi

Isıtma başlatıldığında iç ünite fanı hemen dönmez. Kart, iç ünite batarya sensöründen belli bir sıcaklık okuyana kadar fanı bekletir; bu süre modele göre değişmekle birlikte tipik olarak iki ila beş dakikadır. Bu sırada kanatlar açılır, gösterge yanar, dış ünite çalışır ama içeriden hava gelmez. Fan hiç dönmezken hava üflendiğini sanmak yaygın bir hatadır; elinizi çıkış ızgarasına tutup gerçekten akış var mı, önce onu doğrulayın.

Buz çözme çevrimi

Dış hava sıcaklığı beş yedi derecenin altına indiğinde ve bağıl nem yüksekken dış ünite bataryası kırağı tutar. Kart, dış batarya sensörü ile dış hava sensörü arasındaki farkı izler; fark eşiği aştığında cihaz kendi kendine kısa süreli soğutmaya döner, kızgın gazı dış bataryaya göndererek buzu erittir. Bu sırada iç ünite fanı susar, dış üniteden buhar yükselir, vana konum değiştirirken duyulan gaz akış sesi normaldir. Çevrim tipik olarak dört ila on dakika sürer ve saatte bir ya da iki kez tekrarlanır. Bittiğinde sıcak hava geri gelmelidir.

Burada gerçek arıza şudur: çevrim on beş dakikada bir başlıyorsa, on dakikayı belirgin biçimde aşıyorsa ya da bittikten sonra batarya üzerinde buz kalıyorsa artık normal davranıştan söz edilemez. En sık nedeni, dış ünite taban tavasında biriken çözme suyunun donup bataryanın alt sıralarını kilitlemesi ya da dış batarya sensörünün yanlış okumasıdır.

Kapasite sınırının aşılması

Dış sıcaklık eksi beş ile eksi on arasına indiğinde standart bir ısı pompasının verebileceği ısı belirgin biçimde düşer; bu düşüşün oranı cihaz sınıfına göre değişir. Cihaz çalışır, hava üfler, ama üfleme sıcaklığı otuz derece civarında kalır. Vücut sıcaklığının altındaki bu hava ele serin gelir, oysa sistem ısı taşımaktadır. Karar için ölçüm gerekir: çıkış havası oda havasından on beş ila yirmi beş derece sıcaksa cihaz görevini yapıyordur. Fark beş derecenin altındaysa gerçek bir kapasite kaybı vardır.

Ayrıca ayar sıcaklığı oda sıcaklığına eşit veya altındaysa kart ısıtma çevrimini hiç başlatmaz. Yirmi dereceye ayarlanmış bir cihaz, oda yirmi bir derecedeyken yalnızca fanı çalıştırır ve bu hava soğuk hissedilir.

Olası nedenler: en sıktan en nadire

Dört yollu vana konum değiştiremiyor

Bu belirtinin bir numaralı sebebidir. Vanayı hareket ettiren iki şey vardır: üzerine geçirilen silindirik bobin ve devrenin basma ile emiş tarafı arasındaki basınç farkı. Bobin yanmışsa sürgü hiç kımıldamaz. Ayırt edici ipucu nettir: ısıtma komutu verildiği hâlde dış ünite ılık hava üflüyor, iç üniteye giden kalın hat soğuk kalıyorsa cihaz soğutma konumunda kilitlenmiştir. Bobin sağlamken sürgü, kireç, metal talaşı ya da yağ çamuruyla ortada takılırsa daha zor bir tablo çıkar: cihaz ne düzgün soğutur ne düzgün ısıtır, iki hat da ılık kalır, kompresörün sesi anormal biçimde hafifler çünkü basma gazı doğrudan emişe kaçmaktadır.

Bobine besleme gitmiyor

Birçok cihazda vana bobininin beslemesi, kart üzerindeki ayrı bir röle üzerinden verilir. Röle kontağı yapışmış ya da yanmışsa bobin sağlam, kablo sağlam görünür, kart komutu verdiğini gösterir, ancak bobin uçlarında gerilim yoktur. Dışarıdan bakınca vana arızasıyla birebir aynı tabloyu üretir, çözümü ise çok daha ucuzdur. Bu yüzden vana gövdesi değiştirilmeden önce bobin uçlarında gerilim aranması zorunludur.

Soğutucu akışkan seviyesinin düşmesi

Gaz kaybı ilk olarak ısıtmada kendini belli eder, çünkü ısıtma çevrimi aynı akışkan miktarıyla daha büyük bir sıcaklık farkı üretmek zorundadır ve şarj miktarına daha duyarlıdır. Yaz boyunca biraz zayıf ama üflüyor diye kullanılan cihaz, kış gelince sadece ılık hava verir. Ayırt edici işaret dış ünitede görülür: batarya yüzeyinin tamamı yerine yalnızca alt ya da üst bir bölgesi karlanır, kalan yüzey kuru ve neredeyse dış hava sıcaklığındadır. İç ünitede çıkış havası yirmi beş yirmi sekiz dereceyi geçmez. Kaçak çoğunlukla rakor bağlantılarında, servis vanası ağzında ya da batarya dirsek kaynaklarındadır.

Sıcaklık sensörü kayması

Karar mekanizmasını iç ünite batarya sensörü, dış ünite batarya sensörü ve dış hava sensörü besler. Bu sensörler yaygın olarak yirmi beş derecede on kilo ohm okuyan negatif katsayılı tiptedir ve yaşlandıkça direnç eğrisi kayar. İç batarya sensörü olduğundan sıcak okursa kart yeterince ısındı deyip kompresörü erken durdurur, kullanıcı aralıklı soğuk hava hisseder. Dış batarya sensörü yanlış okursa cihaz gereksiz yere buz çözmeye girer ve ısıtma sürekli kesilir. Ayırt edici ipucu arızanın periyodik olmasıdır: on dakika sıcak, on dakika soğuk.

Genleşme valfi ve nem tıkacı

İnverter cihazlarda akışkan geçişini adım motorlu genleşme valfi ayarlar. Valf ısıtma konumuna açılamazsa gaz iç üniteye yeterince ulaşamaz; kompresör devri yükselir, ardından yüksek ya da düşük basınç korumasına düşer. Devreye nem karışmışsa kılcal daralma bölgesinde buz tıkacı oluşur: cihaz ilk yirmi dakika ısıtır, sonra keser, kapatıp bir saat beklenince yeniden ısıtır. Bu çalış dur döngüsü nem tıkacının klasik imzasıdır ve yalnızca gaz takviyesiyle geçmez.

Karter ısıtıcısı ve sıvı göçü

Kış aylarında dış ünite gövdesi soğuduğu için akışkan, duran kompresörün karterindeki yağın içinde yoğuşabilir. Karter ısıtıcısı bunu önlemek içindir. Rezistans yanmışsa kompresör kalkışta yağı köpürterek basar; ilk dakikalarda metalik bir gürültü duyulur, basma basıncı oturmaz ve cihaz ısıtmaya bir türlü geçemez. Uzun vadede yağ kaybı kompresörü bitirir.

Kompresör basınç farkı üretemiyor

En nadir ama en pahalı senaryodur. Kompresör döner, akım çeker, ancak iç kaçakları büyüdüğü için yeterli basınç farkı oluşturamaz. Dört yollu vana da hareket için bu farka ihtiyaç duyduğundan konum değiştiremez ve tablo vana arızası gibi görünür. Ayırt edici ipucu, cihazın soğutmada da eskisi kadar iyi olmaması ve emiş ile basma hatlarının sıcaklık farkının belirgin biçimde daralmasıdır.

Kendi başınıza güvenle yapabileceğiniz kontroller

1. Modu elle sabitleyin. Kumanda ekranında ısıtma simgesi görünmeli. Otomatik modda kart kendi kararını verir ve kışın bile fan ya da soğutma seçebilir.
2. Ayar sıcaklığını yükseltin. Oda sıcaklığından en az dört derece yukarı çıkın; yirmi dört yirmi beş derece iyi bir test değeridir.
3. Fan hızını en yükseğe alın. Otomatik fan, batarya ısınana kadar üflemeyi geciktirir ve testi yanıltır.
4. Kumanda pillerini değiştirin. Zayıf pil sinyalin eksik gitmesine yol açar; kumandada görünen mod ile cihazın aldığı mod farklı olabilir, cihazın kendi göstergesine bakın.
5. On beş dakika bekleyin. Kompresör rejime oturmadan yapılan ölçüm anlamsızdır.
6. Dış ünitenin üflediği havayı kontrol edin. Isıtmada bu hava dış havadan daha soğuk olmalıdır. Ilık geliyorsa yön değişmemiştir; bu tek gözlem, arızayı doğrudan vana grubuna taşır.
7. Üfleme sıcaklığını ölçün. Basit bir termometreyi iç ünite çıkışına otuz saniye tutun, oda havasıyla farkı not edin.
8. Filtreleri çıkarıp yıkayın. Isıtmada tıkalı filtre bataryanın aşırı kızmasına ve kartın kompresörü sürekli durdurmasına yol açar. Ilık suyla yıkayıp tamamen kurutun.
9. Dış üniteyi gözden geçirin. Fan dönüyor mu, batarya kısmen mi tamamen mi karlı, kanat önü yaprak, naylon ya da karla kapanmış mı, altında blok buz var mı?
10. Sigorta ve şalteri kontrol edin. Dış ünitenin ayrı beslemesi olan sistemlerde tek fazın kesilmesi, iç ünitenin çalışıp dış ünitenin susmasına neden olur.
11. Cihazı on dakika enerjisiz bırakın. Şalterden kesip verin; yazılımsal kilitlenmelerin bir kısmı böyle düşer. Arıza tekrar ediyorsa donanımsaldır.

Bu adımlardan sonra hâlâ soğuk hava geliyorsa kullanıcı seviyesinde yapılabilecek her şey bitmiştir. Devamı manifold bağlayıp basınç okumayı, uçta gerilim ölçmeyi ve gerekirse gaz devresine müdahale etmeyi gerektirir.

Belirti, neden ve çözüm tablosu

Model farkları ve hata kodlarının okunması

Isıtma arızasında modelden modele değişen şey arızanın kendisi değil, cihazın onu nasıl bildirdiğidir.

Kod gösteren cihazlar

İç ünite ekranında harf ve rakam kombinasyonu gösteren modellerde tanı hızlanır. Genel eğilim olarak haberleşme ve sensör grubu, dış ünite tarafı ve koruma devreleri farklı harf öbekleriyle ayrılır; kodun tam karşılığı üreticiye ve seriye göre değişir, cihazın kendi listesinden doğrulanmalıdır. Isıtma yapamayan cihazlarda en sık görülenler iç batarya sensörü kopukluğu, dış ünite buz çözme sensörü hatası ve düşük basınç korumasıdır. Bazı modeller kodu ekranda göstermek yerine çalışma ledini belirli sayıda yakıp söndürerek verir; kaç kez yanıp söndüğünü sayıp bildirmek servis süresini kısaltır.

İnverter ve sabit devirli cihazlar

Sabit devirli eski nesil cihazlarda ısıtma ya vardır ya yoktur, ara durum azdır; sorun neredeyse her zaman vana, bobin ya da gazdır. İnverterlerde kompresör devri kademeli olduğu için arıza gri bölgede kalır: cihaz ısıtır ama devri yükseltemez, üfleme otuz derecede takılır. Bu tabloda dış ünitedeki güç modülünün ısınıp devri sınırlaması sık görülür ve genellikle kirlenmiş batarya kanatlarıyla birlikte gelir.

Çok iç üniteli sistemler

Bir dış üniteye bağlı birden çok iç ünite bulunan sistemlerde bir odanın ısınmayıp diğerinin ısınması dış ünite arızası değildir. Bu sistemlerde tüm iç üniteler aynı yönde çalışmak zorundadır; bir kullanıcı soğutmayı, diğeri ısıtmayı seçtiğinde kart önceliği ilk komuta verir, ikinci oda ya üflemeyi keser ya da soğuk hava verir. Servis çağırmadan önce tüm kumandaların aynı moda alındığını doğrulamak gerekir.

Düşük sıcaklık sınırı

Katalogunda ısıtma alt sınırı eksi yedi derece yazan bir cihazdan eksi on beş derecede performans beklenemez. Soğuk iklim serisi modellerde bu sınır aşağı çekilmiş, dış üniteye karter ısıtıcısı ve taban rezistansı eklenmiştir. Taban rezistansı yanmışsa cihaz ilk bakışta normal görünür, ancak çözme suyu tabanda donar ve birkaç gün içinde ısıtma tamamen durur.

Kesinlikle yapmamanız gerekenler

• Dış ünitedeki buzu sıcak suyla ya da sivri aletle çözmeye çalışmayın. Kanatlar kâğıt inceliğindedir, tornavidayla dokunulduğunda altındaki bakır boru delinir ve gazın tamamı boşalır. Aniden dökülen sıcak su ise plastik fan ve elektronik kutu için risklidir.
• Servis vanasının ağzını açıp kendiniz gaz eklemeyin. Hazır dolum tüpleriyle yapılan müdahalelerin neredeyse tamamı fazla şarjla biter. Fazla gaz ısıtmada basma basıncını tavana vurdurur ve kompresörü sıvı darbesiyle bitirir.
• Enerji açıkken dış ünite kapağını sökmeyin. Kompresör kondansatörü cihaz kapatıldıktan sonra da dakikalarca yüksek gerilim tutar.
• Vana bobinini yerinden çıkarıp geri takmaya uğraşmayın. Bobin ile vana mili arasındaki hizalama bozulursa sürgü ortada kalır ve cihaz hem ısıtmayı hem soğutmayı kaybeder.
• Isıtmıyor diye cihazı saatlerce açık bırakmayın. Yön değiştiremeyen bir sistemde kompresör sürekli yük altındadır; bir gecelik ihmal, tamir edilebilir bir arızayı kompresör değişimine çevirebilir.
• İç üniteye ek ısıtıcı veya üfleyici monte etmeyin. Batarya sensörü yanlış okumaya başlar ve kart cihazı kilitler.
• Kart üzerinde köprüleme yapmayın. Sensör yerine sabit direnç bağlamak korumayı iptal eder, arızayı gizler ve gizlendiği süre boyunca hasarı büyütür.

Servis gerektiren durumlar ve tipik müdahale

Kumanda, filtre ve besleme kontrolleri sonuç vermediyse iş ölçüme döner. Bu arızada sahada izlenen sıra bellidir.

Teknisyen cihazı ısıtmada çalıştırıp dış üniteye manifold bağlar. Isıtma çevriminde emiş tarafında beklenenin üzerinde, basma tarafında beklenenin altında bir basınç görülüyorsa ve iki değer birbirine yaklaşıyorsa, kızgın gaz devre içinde emiş tarafına kaçıyor demektir; bu, dört yollu vananın içten geçiş yaptığının kanıtıdır. İkinci ve daha hızlı yol, vananın uçlarındaki boru sıcaklıklarını temaslı termometreyle okumaktır: emiş ucu ile ona komşu ucun sıcaklık farkı birkaç dereceye düşmüşse vana kaçırıyordur.

Bobin testi ayrı yapılır. Uçlarda gerilim yoksa hata karttaki röle ya da kablo tarafındadır. Gerilim var ama sargı direnci beklenen bandın dışındaysa veya uçlar arasında geçiş yoksa bobin değişir; bu, kaynak gerektirmeyen, yarım saatlik ve görece ucuz bir işlemdir. Bobin sağlamken gövde kilitliyse gövde kaynakla sökülüp yenisi takılır. Bu uygulama gazın alınmasını, vana gövdesinin ısıdan zarar görmemesi için ıslak bez veya ısı macunuyla korunmasını, ardından derin vakum ve tartarak şarjı gerektirir; yarım gün süren, dikkat isteyen bir iştir.

Gaz kaybı tespit edildiyse yalnızca takviye kalıcı çözüm değildir. Kaçak elektronik dedektör ve köpük testiyle bulunur, rakorlarda boru ucu yeniden havşalanır. Onarımdan sonra sistem boşaltılır, nemin uçması için vakumlanır ve etiketteki gramaj kadar akışkan tartılarak yüklenir. Isıtmada doğru şarjı doğrulamanın yolu, aşırı soğutma değerinin üretici bandı içinde kalmasıdır.

Sensör arızalarında ilgili eleman soketten çıkarılır, direnci ölçülür ve ortam sıcaklığıyla karşılaştırılır. Uçlarda yeşillenme veya kılıfta ezilme varsa kablo boyunca yenilenir. Kart arızalarında yalnızca kartı değiştirip geçmek yanlıştır; kartı yakan sebep çoğunlukla dış ünitedeki bir kısa devre ya da nem alan bağlantıdır, bulunmazsa yeni kart da kısa sürede gider.

İşlem sonunda cihaz en az yarım saat ısıtmada çalıştırılıp üfleme sıcaklığı, çekilen akım ve buz çözme davranışı gözlemlenmeden iş bitmiş sayılmaz.

Aynı arızanın tekrarlanmaması için bakım

Isıtma tarafının arızaları çoğunlukla yaz boyunca ihmal edilen bakımların kışa yansımasıdır.

• Dış ünite bataryasını sezon başında yıkatın. Kanat aralarına giren toz, polen ve kavak tüyü, ısıtmada dış havadan ısı çekmeyi doğrudan engeller. Kirli batarya buz çözme sıklığını artırır ve cihazı ısıtamaz hâle getirir.
• Dış üniteyi zeminden en az otuz santimetre yükseğe alın. Buz çözme suyu tabanda birikip donarsa bir sonraki çevrimde batarya alt sıraları açılamaz ve ısıtma kapasitesi hızla düşer.
• Ayda bir, on beş dakika ısıtmada çalıştırın. Yön değiştirme vanasının sürgüsü aylarca hareketsiz kaldığında yağ çamuruyla yapışır. Düzenli konum değiştirme, kilitlenmenin en ucuz ilacıdır.
• Filtreleri düzenli temizleyin. Isıtmada iç ünite bataryası yoğuşturucu olarak kızgın çalışır; hava debisi düştüğünde basma basıncı yükselir, kart devri kısar veya cihazı korumaya alır ve kullanıcı bunu soğuk üfleme olarak algılar.
• Rakor bağlantılarını iki yılda bir kontrol ettirin. Gaz kaybının çoğu tek seferde değil, yılda birkaç yüz gram olarak sinsice ilerler. Erken tespit kompresörü yağsız çalışmaktan kurtarır.
• Dış ünitenin önünü kapatmayın. Kışın rüzgârdan korumak için önüne branda çekmek hava akışını keser ve ısıtmayı tamamen durdurur. Koruma gerekiyorsa üstten saçak yapılır, ön ve arka açık bırakılır.
• Elektrik tesisatını gözden geçirtin. Gevşek klemens bağlantısı ısınıp direnç yaratır, dış ünite yeterli gerilimi alamaz ve kompresör kalkışta zorlanır. Gerilimin sürekli iki yüz voltun altına düştüğü yerlerde regülatör değerlendirilmelidir.

Bu maddeleri uygulayan bir cihazın ısıtma tarafı ortalama kullanımda uzun yıllar sorun çıkarmaz. İhmal edildiğinde ise faturayı ilk soğuk gecede keser.