Çamaşır Makinesi Çok Sallanıyor

"Makine sallanıyor" derken tamburun içinde tam olarak ne oluyor?

Çamaşır makinesinde kazan (dış tambur) gövdeye sabit bağlı değildir. Üstten iki ya da üç yay ile asılır, alttan iki amortisörle zemine doğru sönümlenir. İçindeki delikli çelik tambur ise haç mili üzerinden rulmanlara oturur ve motor kayışıyla döner. Bu tasarımın amacı, sıkma sırasında ortaya çıkan merkezkaç kuvvetini gövdeye ve zemine mümkün olduğunca az aktarmaktır. Yani bir miktar titreşim normaldir; sorun, bu titreşimin genliğinin makineyi yürütecek kadar büyümesidir.

Sıkma devri tipik olarak 1000-1600 devir/dakika aralığındadır. Ancak makinenin en tehlikeli bölgesi bu yüksek devir değil, motorun 180-400 devir/dakika arasında geçtiği rezonans bölgesidir. Kazan-yay-amortisör sisteminin doğal frekansı bu aralığa denk gelir. Sağlam bir sistemde makine bu bölgeden 3-5 saniyede geçer ve sadece hafif bir uğultu duyulur. Amortisör sönümlemesi düştüğünde ise kazan bu bölgede genliği katlayarak salınır, yan panellere ve üst tablaya çarpar. Sahada "makine yürüdü, yerinden çıktı" diye tarif edilen olayın büyük kısmı tam olarak burada yaşanır.

İkinci etken dengesiz kütledir. Tamburun bir tarafında toplanmış 2 kilogramlık ıslak bir nevresim, 1200 devirde 40-60 kilogramlık dönen bir kuvvete karşılık gelir. Bu yüzden modern makinelerdeki elektronik kart, sıkma öncesi tamburu düşük devirde birkaç tur çevirip motorun çektiği akımdaki dalgalanmayı ölçer. Dalgalanma eşiği aşarsa devir yükseltilmez, su alınıp yük yeniden dağıtılır. Makinenizin sıkmaya girmeden önce defalarca su alıp bırakması, aslında bu koruma algoritmasının çalıştığını gösterir.

Özetle sallanma üç başlıktan çıkar: dışarıdan gelen sorunlar (zemin, ayak, nakliye civatası), yükten gelen sorunlar (dengesiz veya çok az çamaşır) ve mekanik yorulma (amortisör, yay, rulman, karşı ağırlık). Doğru teşhis için önce hangi grupta olduğumuzu ayırmak gerekir.

Sallanma nedenleri: en sık görülenden en nadirine

1. Dengesiz yerleşen veya çok az çamaşır

Ayırt edici belirti: sallanma her yıkamada değil, bazı programlarda olur. Tek bir kot pantolon, tek halı, tek yorgan yıkandığında ya da tüm çamaşır bir çorap yumağı hâline geldiğinde ortaya çıkar. Makine sıkmaya girmeden uzun süre "dengeleme" yapar, devri düşürür. Bu bir arıza değildir; yükün dağılımı sorunudur.

2. Ayarsız ayaklar ve gevşek kilit somunu

Ayırt edici belirti: makine köşelerinden bastırınca beşik gibi oynuyor, sallanma sıkmada gövdenin zemine vurmasıyla "tak tak" sesi çıkarıyor. Dört ayaktan biri havada kaldığında makine üç noktaya oturur ve her salınımda bir köşe zemine düşer. Ayak doğru ayarlansa bile arkasındaki kilit somunu gövdeye tam sıkılmamışsa ayak yıkama sırasında kendi kendine döner ve ayar birkaç haftada bozulur.

3. Sökülmemiş veya geri takılmış nakliye civataları

Ayırt edici belirti: makine yeni kurulmuş ya da yeni taşınmış, ilk yıkamadan itibaren şiddetli gürültü ve zıplama var. Nakliye civataları kazanı gövdeye kilitler; sökülmezse yay ve amortisörler hiç devreye girmez, tüm titreşim doğrudan gövdeye biner. Ters durum da vardır: taşınma sırasında civatalar takılmayıp makine yatık taşınırsa kazan yaylardan çıkabilir veya amortisör pimi kırılabilir.

4. Zayıflamış veya sızdıran amortisörler

Ayırt edici belirti: makine düşük devirde sessiz, ancak sıkmaya çıkarken rezonans bölgesinde birden şiddetli sallanma ve sonra devir yükselince kısmen sakinleşme. Amortisörün içindeki sürtünme balatası veya yağ sönümlemesi zamanla biter. Elle kazanı aşağı bastırıp bıraktığınızda kazan 2-3 kez zıplayarak yerine geliyorsa sönümleme bitmiş demektir; sağlam amortisörde kazan tek hamlede durur. Genellikle çift olarak, 8-10 yıllık makinelerde değişir.

5. Kopmuş veya boyu uzamış askı yayı

Ayırt edici belirti: kazan bir tarafa yatık duruyor, kapak contası tamburun üst kenarına sürtüyor, boş çalıştırıldığında bile metal temas sesi var. Kapağı açıp tamburu elle iterek arka duvara doğru bastırdığınızda hareket miktarı sağ-sol eşit değilse yaylardan biri uzamış ya da halkasından çıkmıştır.

6. Çatlamış veya kayan karşı ağırlık (beton blok)

Ayırt edici belirti: sallanma yavaş yavaş değil, bir gün aniden çok kötüleşti; makinenin ön üst kısmından tok bir "gum" sesi geliyor. Kazanın önüne ve üstüne toplam 12-25 kilogram beton ya da dökme blok cıvatalanmıştır. Bu cıvataların gevşemesi veya beton kulağının çatlaması dengeyi anında bozar. Cıvata gevşemesi sık, beton kırılması daha nadirdir.

7. Aşınmış tambur rulmanı ve keçesi

Ayırt edici belirti: sallanmanın yanında sıkmada uçak sesi benzeri, devirle birlikte tizleşen bir uğultu var; tamburu elle çevirdiğinde hışırtı duyuluyor, tambur ön yüzeyinden tutup yukarı-aşağı oynattığında birkaç milimetre boşluk hissediliyor. Rulman (çoğu makinede 6205/6206 ölçüleri) su keçesi geçirdikten sonra pas yapar. Bu aşamada makine hem sallanır hem gürültü yapar ve genellikle tamburun içinde gri metal tozu izleri görülür.

8. Gevşemiş kasnak somunu veya yıpranmış kayış

Ayırt edici belirti: sallanma sıkma boyunca düzensiz, ara ara sarsıntı ve kayış yanığı kokusu var. Kasnak merkez somunu gevşerse kasnak salgı yapar, tambur düzensiz hızlanır ve makine tekleyerek sarsılır.

9. Zeminden gelen sorunlar

Ayırt edici belirti: makine kendi içinde sağlam ama komşu dolap, laminat parke ya da seramik üzerindeki makine bütün olarak yürüyor. Boşluklu şap, gevşek yer karosu, ahşap ara kat döşemesi veya makinenin altına konan kaygan plastik paspas titreşimi büyütür. Ayrıca makinenin arkası duvara, yanı dolaba temas ediyorsa her salınımda mobilyaya vurur ve sesin kaynağı yanlış anlaşılır.

Servis çağırmadan önce yapabileceğiniz güvenli kontroller

Aşağıdaki adımları sırayla uygulayın; ilki en çok sonuç verendir. Her adımdan önce makineyi prizden çekin, su musluğunu kapatın.

1. Yükü boşaltın ve yeniden dağıtın. Tamburdaki çamaşırı çıkarıp elle gevşetin, birbirine dolanmış parçaları ayırın, tamburun içine eşit dağıtarak koyun. Tek bir ağır parça yıkayacaksanız yanına 2-3 havlu ekleyin. Sadece "Sıkma" programını 800 devirde çalıştırıp farkı gözleyin.
2. Boş sıkma testi yapın. Tambur tamamen boşken kısa sıkma programı çalıştırın. Boşken de şiddetli sallanıyorsa sorun yükte değil, mekanikte veya kurulumdadır. Boşken sakinse yük dağılımı ve program seçimi üzerinde durun.
3. Dört köşeye tek tek bastırın. Makinenin üst tablasının köşelerine sırayla bastırın. Hangi köşede oynuyorsa o ayak kısa kalmıştır.
4. Ayakları su terazisiyle ayarlayın. Üst tablaya kısa bir su terazisi koyun, önce sağ-sol sonra ön-arka yönde ölçün. Ayakları anahtar yardımıyla çevirerek kabarcığı ortalayın. Makineyi mümkün olduğunca alçakta tutun; ayaklar ne kadar az açılırsa devrilme momenti o kadar düşer. Ayar bittikten sonra her ayağın kilit somununu gövdeye doğru sonuna kadar sıkın. Bu adım atlandığında ayar birkaç yıkamada bozulur.
5. Arka paneli gözle kontrol edin. Makinenin arkasında dört adet büyük civata deliği ve bunları kapatan plastik tapalar bulunur. Tapalar takılı değilse ve deliklerde civata duruyorsa nakliye civataları sökülmemiştir. Makinenin arkasında saklanan bu civataları düz olarak sökün, tapaları takın.
6. Etrafında boşluk bırakın. Makinenin arkası duvara, yanları dolaba ve tezgâha temas etmemeli, en az 2 santimetre hava payı olmalı. Su ve tahliye hortumlarının gergin olmadığını, arka duvara dayanmadığını kontrol edin.
7. Zemin kontrolü. Makinenin altındaki paspas veya lastiği kaldırın; makineyi doğrudan sert zemine oturtun. Karo boşluk yapıyorsa (üzerine basınca tok ses) makineyi başka bir noktaya kaydırmayı deneyin.
8. Tamburu elle sarsın. Kapağı açıp tamburun ön kenarından tutun, yukarı-aşağı ve ileri-geri hareket ettirin. Hafif esneme normaldir; belirgin boşluk ve metalik takırtı rulman veya yay şüphesi demektir. Bu bilgi servis teknisyeni için doğrudan yol göstericidir.

Belirti - Neden - Çözüm tablosu

Marka ve modele göre farklar, ilgili hata kodları

Sallanma çoğu markada doğrudan bir hata kodu üretmez; makine önce sıkma devrini düşürerek kendini korur. Ancak dengesizlik ısrar ederse kart programı sonlandırır ve ekrana uyarı basar.

Arçelik, Beko, Altus

Ekranda tüm sıkma devri lambalarının aynı anda yanıp sönmesi ya da bazı modellerde E11 / E12 benzeri uyarılar dengesiz yük anlamına gelir. Bu ailedeki makinelerde amortisör alt pimi plastiktir; pim yuvası ovalleştiğinde amortisör sağlam olsa bile boşluk yapar ve sallanma başlar. Kontrol ederken pim yuvasını mutlaka gözle inceletin.

Bosch, Siemens, Profilo

Dengesizlikte program tamamlanır ama çamaşır ıslak kalır; ekranda E18 veya sıkma sembolünün yanıp sönmesi görülebilir. Bu markalarda kazan tek parça polimer olduğundan rulman ayrı değişmez, çoğu modelde komple kazan değişimi gerekir. Bu yüzden rulman uğultusu başladığında geciktirilmemesi maliyeti doğrudan etkiler.

Samsung

Dengesiz yük genellikle UE / UB / dC uyarısıyla ekrana gelir. Direkt tahrikli (kayışsız) modellerde motor doğrudan tamburun arkasına bağlıdır; sarsıntıya rotor somunu gevşemesi de eşlik edebilir. Bu modellerde kayış aramak zaman kaybıdır.

LG

Dengesizlikte UE, tambur veya motor kaynaklı sorunlarda LE kodu görülür. Direkt tahrikli modellerde stator cıvataları gevşediğinde sıkmada belirgin titreme ve zaman zaman kilitlenme yaşanır.

Vestel, Regal, Finlux

Ekranda çoğunlukla kod yerine devir lambalarının kayması görülür. Bu grupta amortisörler daha erken yorulur; 6-8 yıllık makinelerde ilk bakılacak yer amortisör ve karşı ağırlık cıvatalarıdır.

Ankastre ve üstüne kurutma makinesi konan kurulumlar

Tezgâh altı ankastre kurulumda makine yan dolaplara temas ediyorsa titreşim mutfak mobilyasına aktarılır ve ses iki kat büyük duyulur. Kurutma makinesi doğrudan çamaşır makinesinin üstüne konursa mutlaka ara bağlantı kiti kullanılmalı, aksi hâlde sıkmada üstteki cihaz kayar ve alttaki makinenin üst tablasına baskı yapar.

Kendi başınıza kesinlikle yapmamanız gerekenler

Sahada en çok gördüğümüz hasarlar, iyi niyetli ama yanlış müdahalelerden çıkar.

• Makinenin altına kama, karton veya tahta parçası sıkıştırmayın. Ayaklar bu iş için yapılmıştır. Kama zamanla kayar, makine tek noktadan yüklenir ve gövde alt şasesi eğilir.
• Sallanmasın diye makineyi duvara veya dolaba dayamayın. Kazanın titreşimini gövdeden karşılamaya çalışmak yay ve amortisör bağlantı noktalarını yorar, panel boyasını ve mobilyayı da tahrip eder.
• Makineyi çalışırken üstüne oturarak veya bastırarak durdurmaya çalışmayın. Dönen tambur enerjisi büyüktür, üst tabla ve menteşe zarar görür.
• Yay veya amortisörü prizde takılıyken sökmeye kalkmayın. Askı yayları gerilim altındadır; kontrolsüz sökümde yay boşalarak parmak ezilmesine yol açar. Kazan destek almadan aşağı düşer.
• Karşı ağırlık cıvatalarını rastgele sıkmayın veya sökmeyin. Beton bloklar tork değerine göre bağlanır; aşırı sıkma betonu çatlatır.
• Yanan kayış kokusu geldiğinde programı bitirmeyi beklemeyin. Makineyi durdurup prizden çekin.
• Elektronik kartı, motoru veya kabloları kurcalamayın. Sallanma mekanik bir sorundur; kart üzerinde yapılacak hiçbir işlem bunu çözmez.
• Su gelen bir makineyi çalıştırmaya devam etmeyin. Rulman keçesi geçirmişse alt tablaya damlayan su motora ulaşabilir.

Hangi durumlarda servis gerekir ve teknisyen ne yapar?

Ayak ayarı, yük dağılımı ve nakliye civatası kontrolü sonrasında sallanma sürüyorsa mekanik parça yorulmuştur. Şu belirtilerden biri varsa servis çağırın: boş tamburla yapılan sıkma testinde bile şiddetli sarsıntı; sıkmada devirle birlikte tizleşen uğultu; tamburda elle hissedilen boşluk; kazan üstünde yatıklık; makinenin arkasından veya altından su sızması; sıkma sırasında yanma kokusu.

Tipik servis akışı şöyle işler. Teknisyen önce makineyi yerinden çekip terazisini ve zemini kontrol eder, ardından üst tablayı ve arka paneli açar. Kazanı elle bastırıp bırakarak amortisör sönümlemesini test eder; iki-üç salınım varsa amortisör çifti değişir. Yayların boyu karşılaştırılır, açılmış olan takım hâlinde yenilenir. Karşı ağırlık cıvataları tork anahtarıyla kontrol edilir, beton kulağında çatlak varsa blok değişir. Uğultu varsa kayış çıkarılıp tambur elle çevrilir; hışırtı ve boşluk rulman kararını verdirir.

Amortisör ve yay değişimi çoğu modelde yerinde, 45-90 dakika süren bir işlemdir. Rulman ve keçe değişimi ise makinenin ters çevrilip kazanın sökülmesini, ısı veya pres yardımıyla eski rulmanın çıkarılmasını gerektirir; iki-üç saatlik ağır bir iştir ve bazı modellerde kazanın komple değişimi anlamına gelir. Bu nedenle rulman uğultusu duyulduğunda beklemek en pahalı seçenektir: gevşeyen tambur haçı zamanla dış kazanı yer, plastik kazan çatlar, sonrasında sadece rulman değişimi yetmez.

Servis öncesi hazırlık için makinenin marka, model ve seri numarasını arka veya kapak çevresindeki etiketten okuyun, sallanmanın hangi devirde ve hangi programda başladığını not edin, boş tambur testinin sonucunu belirtin. Bu üç bilgi doğru yedek parçanın ilk gelişte getirilmesini sağlar.

Sallanmanın tekrar etmemesi için bakım ve kullanım alışkanlıkları

Sallanma çoğunlukla tek seferlik bir arıza değil, birikmiş küçük ihmallerin sonucudur. Aşağıdaki alışkanlıklar hem parça ömrünü uzatır hem yeni bir sallanma dönemini geciktirir.

• Ayak terazisini yılda bir kez tekrar kontrol edin. Özellikle taşınma, zemin yenileme veya makinenin temizlik için çekilmesi sonrasında ayar mutlaka gözden geçirilmelidir.
• Tamburu aşırı doldurmayın, çok az da yıkamayın. Pamuklu programda tamburun dörtte üçüne kadar doldurmak idealdir. Tek parça ağır ürünlerde denge sağlanamaz; battaniye ve yorganı yıkarken devri 600-800'e indirin.
• Su geçirmeyen kumaşları dikkatli yıkayın. Mont, yağmurluk ve su geçirmez kılıflar sıkma sırasında su tutup tek noktada balon yapar; bu, makineyi en zorlayan yüktür. Bu ürünleri file torbayla ve düşük devirde yıkayın.
• Yıkama sonrası tamburu gözden geçirin. Bozuk para, düğme, sütyen teli tamburla kazan arasına düşerek dengeyi ve keçeyi bozar. Cepleri boşaltmak sadece pompa için değil, rulman ömrü için de önemlidir.
• Makineyi taşımadan önce nakliye civatalarını mutlaka takın. Civatasız taşınan bir makinede yay çıkması ve amortisör pimi kırılması çok sık görülür. Civatalar kaybolduysa muadili bulunabilir.
• Makinenin altına sert kauçuk titreşim takozu koyun. Özellikle laminat parke ve boşluklu karo zeminlerde bu takozlar hem kaymayı hem alt kata giden gürültüyü belirgin şekilde azaltır. Yumuşak sünger ve kalın paspas ters etki yapar.
• Hortumları serbest bırakın. Gergin bir tahliye hortumu, makinenin salınımını arka duvara aktarır ve zamanla rekor bağlantısını sızdırır.
• Sesin değişimine kulak verin. Sıkmada yeni başlayan hafif bir uğultu, rulmanın ilk uyarısıdır. Bu aşamada yapılan müdahale, kazan değişimine göre çok daha küçük bir işlemdir.

Kısacası, çamaşır makinesinin sallanmasını çözmenin sırası bellidir: önce yük ve zemin, sonra ayak ve nakliye civataları, en son mekanik parçalar. Bu sırayı atlamadan ilerlerseniz sorunların yarısını kendiniz çözer, kalan yarısında da teknisyene doğru bilgi vererek işlemi hem hızlandırır hem ucuzlatırsınız.